Speurwerk

Podcast Investico-journalisten onderzoeken wat er echt toe doet. Iedere maand komen we met nieuwe onthullingen, waarvan je in Speurwerk op de hoogte wordt gebracht. In de podcast (20-25 minuten) hoor je de stemmen achter Investico’s verhalen en vertellen we hoe het onderzoek is aangepakt. Presentatie/edit: Simone Peek en Sylvana van den Braak.

‘Een vlag achter je raam wordt gezien als ongeautoriseerd protest’

Honderdduizenden mensen met rode bloemen en wapperende witte kleding, zo zagen we Belarus deze zomer voor het eerst in protest tegen de autoritaire president Aleksandr Loekasjenko. Inmiddels is het -2 graden in de straten van Minsk, vonden zeker vier mensen door politiegeweld de dood en zitten er honderden demonstranten in de cel. De kopstukken van de revolutie zijn het land uitgezet, vertrokken of opgepakt en vastgezet. Loekasjenko zetelt nog steeds in het Onafhankelijkheidspaleis, achter een haag van Belarussische ordetroepen.

In ballingschap zet de Coördinatieraad, die de transitie van dictatuur naar democratie wil begeleiden, zijn activiteiten voort. We spraken met vooraanstaande oppositieleden over hoe je dat doet, een revolutie van veraf in leven houden. “Met heel veel gesprekken op Zoom”, zegt oppositieleider Svetlana Tichanovskaja via een videoverbinding met Europese journalisten.

In Europa werd Tichanovskaja de afgelopen weken ontvangen door regeringsleiders. Ook kregen de vrouwen van de Belarussische oppositie van het Europees Parlement de Sacharovprijs toegekend, vanwege hun strijd voor mensenrechten. De vraag of Europa zich met de staatsbezoeken en het prijzengeld niet te veel laat gelden, wuift Tichanovskaja weg: “Opstaan tegen mensenrechtenschendingen is niet ‘invloed uitoefenen’.”

Wat dat betreft is haar volk “een beetje teleurgesteld” tot nu toe, zegt Tichanovskaja. Ze vergelijkt het met de presidentsverkiezingen van 2010, toen de EU na de arrestatie van bijna duizend demonstranten sancties oplegde aan 156 hooggeplaatste Belarussen. Nu zijn sinds de zomer al meer dan dertigduizend mensen voor korte of langere tijd in hechtenis genomen, en is de sanctielijst korter dan tien jaar geleden. “Dit klinkt niet echt alsof de Europese Unie het serieus neemt”, zegt ze.

Inmiddels zijn de demonstraties nog steeds wekelijks, maar veel kleiner. Voorheen vonden er enorme ontmoetingen plaats in het centrum van Minsk. Maar het gebeurt nu in de buitenwijken van Minsk en in andere steden, en dan ontmoeten mensen elkaar in hun tuin. Valiantsin Stefanovic, vicevoorzitter van Belarussische mensenrechtenorganisatie Viasna, spreek ik via Skype. Vorige zondag werden volgens hem wel honderd kleine protestmarsen gehouden.

Soms is er één enkel iemand met een vlag, meestal een handvol, en af en toe een halve buurt die met trommels door de besneeuwde straten trekt. Dat maakt het voor de autoriteiten lastiger om op te treden. Maar waar de demonstranten zijn, daar komen Loekasjenko’s ordetroepen. En ook op de binnenplaatsen treden die genadeloos hard op. Onlangs verscheen op telegramkanaal Nexta een filmpje, vanuit een raam gefilmd, van een man die voor zijn huis gearresteerd werd toen hij, zo werd vermeld, het vuilnis buiten wilde zetten.

En het houdt niet op bij de voordeur, zegt Stefanovic. “We zien steeds vaker dat mensen uit hun huis worden gehaald. Dan heeft iemand een wit-rood-witte vlag tegen zijn raam geplakt, of ergens in zijn huis, en dan wordt diegene gearresteerd omdat het wordt gezien als deelname aan een ongeautoriseerd protest.”

Lees verder op OneWorld.nl

‘Ik ben woedend over hoe de Poolse regering met vrouwen omgaat’

In Warschau was vrijdagavond de grootste demonstratie tegen de nieuwe Poolse abortuswetgeving tot nu toe. Volgens de organisatie waren zeker honderdduizend mensen op de been. Sinds het Constitutionele Hof van Polen vorige week donderdag oordeelde dat abortus ook verboden wordt als er iets mis is met de foetus, gaan er dagelijks tienduizenden mensen de straat op om de herziening van dit vonnis af te dwingen. De demonstranten, aangevoerd door vrouwen en studenten, eisen ook betere gezondheidszorg en willen dat de regering „oprot”, zo is te lezen op verschillende plakkaten.

Als de nieuwe regelgeving van kracht wordt, is abortus in Polen alleen nog toegestaan bij zwangerschappen na verkrachting, incest of wanneer de gezondheid van de moeder in gevaar is. De mogelijkheid om een zwangerschap af te breken wanneer de foetus bijvoorbeeld het syndroom van Down heeft of een levensbedreigend geboortedefect ontwikkelt, werd door het Hof verworpen als discriminatie. De ruime meerderheid (97,5 procent) van de bijna 1.100 Poolse vrouwen die jaarlijks in eigen land abortus laten plegen, doet dat omdat er een probleem blijkt te zijn met de foetus. Het Constitutionele Hof staat onder politieke controle van de nationalistisch-conservatieve regeringspartij PiS.

Drie deelnemers aan de betogingen vrijdag in Warschau vertellen waarom zij de straat op gingen.

Lees verder op nrc.nl.

Politieman Ivan Kolos wilde geen burgers in elkaar slaan

Wit-Rusland Voorlopig blijven de ordediensten president Loekasjenko trouw. Alleen mondjesmaat zijn er deserties. Agent Kolos vluchtte naar Oekraïne.

Politieagent Ivan Nikolajevitsj Kolos (27) is thuis in zijn appartement in Gomel, de tweede grootste stad van Wit-Rusland. Het is woensdag 12 augustus, drie dagen nadat president Aleksandr Loekasjenko zichzelf tot winnaar heeft uitgeroepen van de verkiezingen in het land. Kolos kijkt voor de zoveelste keer op zijn telefoon naar video’s van het brute politiegeweld tegen ongewapende demonstranten, die de uitslag van de verkiezingen betwisten. Dit is verkeerd, denkt Kolos.

In zijn uniform richt hij de camera van zijn telefoon op zich en zegt: „Collega’s. Wij hebben gezworen de Wit-Russische burgers te beschermen. Maar nu beschermen we nog maar één iemand.” Hij steekt zijn wijsvinger op: Loekasjenko. „Collega’s, ik smeek jullie, stop met het geweld en gebruik geen wapens tegen ongewapende burgers.”

Hij eindigt met „Svetlana Georgijevna Tichanovskaja”, de oppositiekandidaat. „U bent mijn wettelijk gekozen president en ik wacht op uw bevel.” De video stuurt hij naar het populaire oppositiekanaal Nexta in de berichten-app Telegram. Het kanaal heeft ruim twee miljoen volgers.

Twintig, misschien dertig minuten later staan zijn chef en drie collega’s voor de deur, vertelt Kolos, twaalf dagen later via de videobelfunctie van Telegram aan NRC. Hij is op dit moment in het Oekraïense Kiev, gevlucht met zijn vrouw. „Ze kwamen mijn politiepas halen en wilden me arresteren, maar ik deed de deur niet open. Ik heb mijn pas van het balkon gegooid.” Vijf verdiepingen lager pakken zijn baas en een collega zijn pas en vertrekken weer. De twee achtergebleven agenten verschansen zich in Kolos’ portiek om hem op te wachten.

Lees verder op nrc.nl

Contact

I am a freelance journalist, writer and editor. Feel free to contact me with possible topics for articles, leads or inquiries. You can also take a look at the About page.

De rechtspraak als exportproduct

Onderzoek Jaarlijks buigen Nederlandse rechters zich over vele zaken die niets met Nederland te maken hebben en waarin bijvoorbeeld dubieuze partijen uit Rusland of Moldavië tegenover elkaar staan. De BV Nederland vaart er wel bij, maar de kosten voor de samenleving zijn hoog.

Illustratie: Aart-Jan Venema

‘Wie bent u?’ vraagt de rechter van het Amsterdamse gerechtshof aan de man in zwarte joggingbroek en sweater met zwarte pet, gouden ketting en een rugzakje, die tegenover hem gaat zitten. ‘My English bad, no translate. Do speak Russia and Ukrainia’, begint hij. Uit een meegebracht document blijkt dat hij, de Oekraïner Viktor Litevshuk, sinds enkele weken bestuurder is van Orsford Limited. Dat is een bedrijf op de Britse Maagdeneilanden dat gedaagd is voor het Amsterdamse hof, maar Viktor heeft geen advocaat en ook geen tolk.

De zaak is aangespannen door Sergej Molozhavy, een Rus in spijkerbroek en op gympen die in Moskou woont ‘maar fiscaal gezien op Cyprus’. Hij heeft een conflict met Orsford over een schuld van tien miljoen euro die niets met Nederland te maken heeft. Molozhavy exploiteert een aantal appartementencomplexen in Moskou, maar dat doet hij via het Nederlandse bedrijf North East Partners BV. Dat staat bij een Amsterdams flexkantoor ingeschreven omdat dat ‘fiscaal gezien comfortabeler’ is.

Door dit brievenbusbedrijf moet de Amsterdamse rechter zich vandaag verdiepen in een onontwarbaar conflict. ‘Ik heb nog nooit zo’n chaotische zitting gezien’, zegt de persvoorlichter, die er vanwege onze belangstelling bij is komen zitten. Behalve de Oekraïner en de Rus heeft zich ook de advocaat van een Russisch bedrijf gemeld dat de nieuwe eigenaar zegt te zijn van de schuld van tien miljoen. Om dat laatste te bewijzen, wordt een stuk papier overhandigd. ‘Ik kan nog net lezen dat er 24 december 2019 staat, en “Note of assignment of right to claim the debt”’, zegt de rechter daarover. ‘Verder zie ik niks.’

Het Russische bedrijf overhandigt ook nog een kopie van een vergeeld bonnetje van een Russisch postkantoor. De rechters kijken er glazig naar; het stuk is in het Cyrillisch geschreven, het enige wat de rechter kan lezen is het poststempel. ‘Dit is gek, u beweert dat het stuk in 2019 is verstuurd, maar het poststempel dateert uit 2018’, zegt een van de rechters. En het leencontract is naar Russisch recht. ‘Hoe zit dat volgens u, in Russisch recht?’ vraagt hij aan een van de advocaten. Die stamelt. ‘Niemand hier is expert in Russisch recht, in Utrecht en Leiden wordt dat niet onderwezen.’

Zaken als deze zijn voor de Nederlandse rechtbanken geen uitzondering. Jaarlijks worden in ons land duizend tot tweeduizend zaken gevoerd die vrijwel niets met Nederland te maken hebben, tussen bedrijven die hier voornamelijk zitten om belasting te ontwijken of hun al dan niet gestolen bezit veilig te stellen, zo blijkt uit onderzoek van platform voor onderzoeksjournalistiek Investico voor radioprogramma Argos en De Groene Amsterdammer. Buitenlandse conflicten komen hier voor de rechter door de duizenden brievenbusbedrijven die hier gevestigd zijn. Iedereen met een in Nederland geregistreerde bv kan hier een rechtszaak beginnen of zelf voor de rechter worden gesleept, ook als het conflict niets met Nederland te maken heeft. Nederland heeft een van de meest open rechtsstelsels ter wereld, waarin rechters dit soort zaken vrijwel nooit mogen weigeren. Maar dat begint te knellen.

Lees verder op Groene.nl